स्वयंपूर्ण पाणीपुरवठा (नळ योजनेव्दारे) योजना

फळसेवाडीची सध्याची पाणीपुरवठा व्यवस्था व समस्या फळसेवाडीतील पाणीसमस्या बर्‍याच वर्षांपासूनची असून ज्ञात माहीतीनुसार ग्रामस्थांची पाण्याची गरज भागविण्यासाठी १९५६ साली सर्वोदय ट्रस्टच्या मदतीमधून ब्राह्मण विहीर बांधलेली आहे.

फळसेवाडीची सध्याची पाणीपुरवठा व्यवस्था व समस्या
फळसेवाडीतील पाणीसमस्या बर्‍याच वर्षांपासूनची असून ज्ञात माहीतीनुसार ग्रामस्थांची पाण्याची गरज भागविण्यासाठी १९५६ साली सर्वोदय ट्रस्टच्या मदतीमधून ब्राह्मण विहीर बांधलेली आहे.

ब्राम्हणाच्या विहीरीस मुबलक पाणी असले तरी ही विहीर वस्तीपासून थोडी दूर असल्याकारणे तसेच येण्याजाण्यासाठी असलेली वाट चढ-उताराची असल्यामुळे वास्तव्यास असलेल्या बहूतांशी वयस्कर ग्रामस्थांस लांबवर असलेल्या विहीरीवर जाऊन पाणी आणणेही शक्य होत नाही व  त्यांस इतरांवर / तरुणांवर अवलंबून राहावे लागते. शहरामध्ये नळयोजनेची सोय असल्यामुळे मुंबईहून गणपतीच्या वेळी किंवा उन्हाळी सुट्टीमध्ये गावी येणार्‍या चाकरमान्यांस किंवा त्यांच्या कुटुंबियांस विहीरीवर जाऊन रहाटाने पाणी ओढून ते डोक्यावरुन किंवा कमरेवरुन घरापर्यंत वाहून आणने कष्टदायक वाटते. गावी जाऊन मजा करण्याच्या अपेक्षेत असलेल्या तरुणांस दिवसभर पाणी वाहण्याच्या कामात गुंतून पडून राहावे लागल्यामुळे त्याचेपैकी बहुतेक पुढील वेळी गावी न जाणेच पसंद करतात. गावी जाऊन दिवसभर पाणक्याचे काम करण्यापेक्षा मुंबईत राहून नळाव्दारे येणार्‍या  पाण्याचा आनंद घेणे किंवा गावी न जाता गोवा किंवा इतर ठिकाणी फिरावयास जाण्याकडे त्यांचा कल असतो.

या ब्राम्हणाच्या विहीरी व्यतिरिक्त वाडीमध्ये टेंब आणि आवाटाच्या मध्यभागी साटम कुटुंबियांची विहीर आहे. परंतू या विहीरीत नैसर्गिक / कायमस्वरुपी झरे नसल्यामुळे ही विहीर फेब्रुवारी/मार्च महीण्यात काही वर्षी सुकते. वाडीतील ग्रामस्थ इतर स्त्रोत्रापासून पाणीपुरवठा उपलब्ध न झाल्यास या पाण्याचा जपून वापर करतात. परंतू या विहीरीत नैसर्गिक झरे नसल्याकारणे मिळणारा पाणीपुरवठा बेभरवश्याचा आहे.

या व्यतिरिक्त जवळपास वीस वर्षांपूर्वी १९९९ साली शेजारील वरवडे-फळसेवाडी गावात कुपनलिका (बोअरवेल) बांधण्यात आली असता पिसेकामते-फळसेवाडीवर पाणीपुरवठा करण्यासाठी कुपनलिकेशेजारी पाण्याची टाकी बांधण्यात आली. या पाण्याच्या टाकीपासून जवळपास एक ते दिड किलोमीटर डोंगरातून / जंगलातून पाण्याची पाईपलाईन टाकून पिसेकामते-फळसेवाडीवर पाणीपुरवठा करण्याची योजना राबविण्यात आली. परंतू पाणीपुरवठा योजना दुसर्‍या गावाच्या हद्दीमध्ये आणि या योजनेचे बहुतांशी लाभार्थी पिसेकामते-फळसेवाडीतील ग्रामस्थ असल्यामुळे दुरुस्ती आणि देखभाली साठी पिसेकामते ग्रामपंचायतीकडे ही बाब हस्तांतरीत करण्यात आली. परंतू योजनेअर्तंगत बांधलेली कुपनलिका तसेच पाण्याची टाकी दुर असल्यामुळे तसेच त्याठिकाणी पोहोचण्यासाठी नीट रस्ता नसल्यामुळे फळसेवाडी किंवा पिसेकामते गावातील व्यक्तींस हे व्यवस्थापन त्यांची इतर कामे सांभाळून करणे शक्य होत नाही. तसेच पाणीपुरवठा योजना चालविण्यासाठी देण्यात येणारे मोबदला / वेतन अत्यल्प असल्यामुळे या कामासाठी कायमस्वरुपी नोकर नेमणे शक्य होत नाही. याकारणांमुळे वरवडे-फळसेवाडीतील ग्रामस्थांसच ही योजना चालविण्याची विनंती करण्यात येते. परंतू वरवडे-फळसेवाडीतील ग्रामस्थ या योजनेवर पुर्णतह: अवलंबून नसल्यामुळे त्या वाडीतील लोकांच्या सोईनुसार ही योजना चालविण्यात येते त्यामुळे हा पाणीपुरवठा अनियमीत तसेच बेभरवश्याचा असतो. त्यापूढे हा पाणीपुरवठा करणार्‍या वाहिण्या जवळजवळ २० वर्षे जुन्या असल्यामुळे पावसाळ्यात तसेच उन्हाळ्यात त्या फुटण्याचे प्रकार घडतात व त्यावर दुरस्ती व देखभालीसाठी होणारा खर्च ग्रामपंचायतीस पेलवत नसल्यामुळे बर्‍याचवेळा वेळीच दुरुस्तीच होत नाही. तसेच या कुपनलिकेची साफसफाई होत नसल्यामुळे कुपनलिकेव्दारे उपसा करण्यात येणारे पाणी पुरेसे नसते त्यामुळे पाण्याची टाकी भरण्यास बराच काळ लागतो त्यामुळे विजखर्च इत्यादी बाबींसाठी विनाकारण / विनाफायदा बराच खर्च होतो.

थोडक्यात फळसेवाडी ग्रामस्थांस उपलब्ध असलेले पाणीपुरवठा स्त्रोत किंवा योजना या बेभरवश्याच्या असून दिवसेंदिवस खर्चिक होत आहेत त्यामुळे ग्रामस्थांस स्वत:ची पाणीपुरवठा योजना असणे आवश्यक वाटते.

स्वयंपूर्ण पाणीपुरवठा योजनेची आखणी
दिनांक १५ एप्रिल २०१७ रोजी झालेल्या विशेष सर्वसाधारण सभेत स्वयंपूर्ण नळयोजनेव्दारे पाणीपुरवठा योजनेवर चर्चा करण्यात आली असता प्रथमता कुपनलिका खोदून योजना राबविण्याचे ठरविण्यात आले. या योजनेसाठी कार्यकारीणीतर्फे खर्चाचा खालीलप्रमाणे अंदाज दर्शविण्यात आला.

निधीची उभारणी
स्वयंपूर्ण पाणीपुरवठा योजना राबविण्यासाठी निधी उभारणीसाठी खालील मार्गांचा विचार करण्यात आला.

वरील योजनेस विशेष सर्वसाधारण सभेत उपस्थितांची मान्यता मिळविण्यात आली.

फळसेवाडी हितकारी संस्थेव्दारे नळयोजनेव्दारे पाणीपुरवठा योजनेसाठी झालेले प्रयत्न

वाडीमध्ये असणारे पाण्याचे स्त्रोत (विहीरी) पुरेसे किंवा बेभरवश्याचे असल्यामुळे वाडीच्या आसपासच्या परिसरात पाणीसाठा उपलब्ध होत का ? हे पाहण्यासाठी नविन तंत्राने पाहणी करणार्‍या मे. टेरा हायड्रोटेक सोल्युशनस् या फर्मस एप्रिल २०१७ मध्ये पाणी सर्वेक्षणाचे कंत्राट देऊन फळसेवाडी परीसरातील जवळपास १० एकर जमिनीचे सर्वेक्षण करुन घेतले. मे. टेरा हायड्रोटेक सोल्यूशन फर्मकडून मिळालेला अहवाल संस्थेकडे उपलब्ध आहे. या सर्वेक्षणासाठी रु.३५,०००/- इतका खर्च करण्यात आला (सर्वेक्षण अहवाल).

मे. टेरा हायड्रोटेक सोल्यूशन फर्मने त्यांच्या अहवालात नमूद केल्यानुसार फळसेवाडी आसपासच्या परिसर काळ्या एकसंध बसाल्ट खडकाचा बनला असल्यामुळे कुपनलिकेचा व्यास, तिची खोली आणि एकदा उपसा केल्यावर तिच्यातील पाणीसाठा पूर्ववत होण्यासाठी लागणारा कालावधी विचारात घेता फळसेवाडी परिसरात कुपनलिका खोदूण पाणीपुरवठा योजना राबविणे योग्य ठरणार नाही. परंतू कुपनलिके ऐवजी मोठ्या घेराच्या पारंपारिक विहीरीचा विचार झाल्यास दोन ठिकाणी सार्वजनिक पाणीपुरवठा योजना राबविण्यासाठी पुरेसा पाणीसाठा उपलब्ध होऊ शकेल. त्यांनी सुचविलेल्या दोन जागांपैकी चिंचेचा डोब (तांबळ) या ठिकाणांजवळ असलेली एक जागा पारंपारिक विहीर खोदण्यास योग्य आहे असे मत नोंदविले. त्यानंतर संस्थेने स्वयंपूर्ण नळयोजनेमार्फत पाणीपुरवठा करण्यासाठी खालील सुधारीत कार्यक्रम (टप्याटप्यानुसार) हाती घेतला  –

वरील टप्यानुसार पाणीपुरवठा योजना कार्यन्वित करण्यासाठी सुधारीत खर्चाचा खालील प्रमाणे अंदाज करण्यात आला –

सार्वजनिक पाणीपुरवठा योजनेचे फायदे –
वरील योजना पूर्णत्वास गेल्यास फळसेवाडीमध्ये सध्या कायमस्वरुपी वास्तव्यास असलेल्या जवळपास २०० ग्रामस्थास दरडोई ५० लिटर इतक्या पाण्याचा पुरवठा होऊ शकेल. या योजनेची देखभाल फळसेवाडी हितकारी संस्था करेल.

ग्रामस्थांसाठी होणारे इतर फायदे

वरील योजना मार्च २०१९ पूर्वी पुर्णत्वास नेण्यासाठी संस्था प्रयत्नशील असुन कोणी या योजनेस आर्थिक पाठबळ देऊ इच्छित असल्यास किंवा त्यांच्या वैयक्तिक संर्पकातून फंड उभारणी करू शकत असल्यास त्यांनी फळसेवाडी हितकारी संस्थेचे कार्यकारीणी सदस्य श्री दशरथ दत्ताराम साटम (मोबाईल क्रमांक ९८२०१ १४७२३) यांच्याशी संर्पक करावा जेणेकरून लवकरात लवकर ही योजना मार्गी लावता येऊ शकेल.

स्वयंपूर्ण नळयोजनेव्दारे पाणीपुरवठा योजनेचे पूर्णत्वास गेलेले टप्पे

स्वयंपूर्ण नळयोजनेव्दारे पाणीपुरवठा योजने अंर्तगत झालेला खर्च आणि उर्वरित कामे

पाणीपुरवठा योजनेअंर्तगत  शिल्लक  राहिलेली कामे –